angst

Waartegen zou een doorsnee bewoner van Katendrecht zich willen beschermen? Zijn het de clichés van de bange blanke man? Het hoofddoekje, de rapper, de antilliaan, de hangjongeren of zelfs de shoarmaboer? Ik vond deze beelden echt angstaanjagend.

kooien & hekken

Leuke plaatjes, maar geen plaatsen van bescherming. Of het moet zijn de bescherming van de voorbijganger tegen bijtgrage auto's, enge boten en wilde woningen.

kijk uit

Vorige week was ik weer in Katendrecht. Mijn intentie was foto's maken van binnen naar buiten. Ik kon bij iemand vanuit de huiskamer fotograferen. Mijn bedoeling was om vanuit die woning als een soort 'doorgeef-fotograaf' een hele ketting van woningen te bezoeken. Maar helaas brak de ketting na de eerste schakel al. Mijn plan heb ik aangepast, door daarna op Katendrecht te zoeken naar beelden van binnenuit. Maar die andere foto's resulteerden meer in 'hekken en kooien' en gaven niet het idee weer van een schuilplaats of veilige haven.

Na de bespreking van afgelopen zaterdag heb ik besloten om mij te beperken tot beelden vanuit die ene woning. Daarvoor wil ik een keer terug, om een indruk te geven van Katendrecht vanuit die veilige plaats, de binnenwereld. Die beelden wil ik combineren met gevonden beeld, dat dan de boze buitenwereld moet tonen.

binnenshuis

Vanuit het uitgangspunt 'schuilplaats' had ik de eerste beelden gemaakt (zie eerdere bericht van 8 september). Maar door die van buiten naar binnen te fotograferen, zijn dat eigenlijk meer kooien dan schuilplekken. Daarom moet ik het omdraaien, van binnen naar buiten dus. Ik heb gezocht naar beelden van andere fotografen die gefotografeerd hebben vanuit het raam. Bertien van Manen maakte schijnbaar terloopse foto's door het raam van verdwijnende uitzichten langs de HSL. En Marieken Verheyen fotografeerde uitzichten in Nederland, gecombineerd met de thuislanden van immigranten.

Ik had aanvankelijk ook het idee de bewoners van het huis mee te nemen op de foto. Daar vond ik 2 prachtige uitersten als voorbeeld: Nick Waplington met beelden van Engelse gezinsscenes uit sociale huurwoningen, naast Tina Barney met geënsceneerde foto's van Amerikaanse upper class. Ik heb besloten de inwoners niet mee te nemen in mijn verhaal. Ik wil me duidelijk richten op het uitzicht vanuit de woning. De blik op de boze wereld vanuit het warme veilige nest.

meer beeld, minder geluid

Een van onze docenten van dit kwartaal was verbaasd door de grote hoeveelheid tekst die sommigen produceren. Zoals ik ook. Zijn advies: schrik de bezoeker van je blog niet af met saaie lappen letters. Terechte opmerking, Bert. Dus vanaf nu, minder geluid en meer beeld.

De foto bij dit bericht slaat helemaal nergens op, overigens. "Vliegerende broertjes".

foto's gevonden

Het project Katendrecht bestaat uit 2 delen: de opdracht om de serie beelden te maken, zoals ik al heb omschreven. Maar daarnaast is een 2e onderdeel, waarbij je niet zelf fotografeert, maar een beeldverhaal moet maken als verzamelaar van bestaand beeldmateriaal. Uitgaand van hetzelfde thema, de schuilplaats in mijn geval, moeten we met dat materiaal een beeld van Katendrecht opbouwen. Klinkt bij eerste lezing misschien wat vaag of moeilijk. Maar de les die we afgelopen zaterdag hadden in de bibliotheek van het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam bracht voor mij een stuk duidelijkheid.
We bespraken een aantal fotografen die veel -of zelfs uitsluitend- gewerkt hebben met bestaande foto's. Meestal gevonden foto's, vandaar de term found footage. Een van de doelen van deze opdracht is de wereld van de found footage ontdekken. Ik wist van het bestaan en kende inmiddels een aantal fotografen uit deze richting, maar het is inderdaad een wereld om te ontdekken. Er zijn heel veel fotografen bezig geweest met deze manier van fotografie bedrijven. Enkele namen: Hans-Peter Feldman, Erik Kessels, Joachim Schmidt, Sophie Calle en Andy Warhol. Die laatste maakte ook veel collages, wat onder de kunstvorm van found footage gerekend wordt.
Found footage werkt sterk associatief en heeft als doel de verbeelding van de kijker te prikkelen. Hoe start je nu met zo'n opdracht? Ik ben begonnen met een brainstorm-achtige activiteit, passend bij het associatieve karakter. Ik heb een stapel kranten gepakt en daarin gezocht naar foto's die ik associeerde met het thema schuilplaats. Daar kwam het volgende uit:
- commandobunker IJssellinie jaren '60: letterlijke schuilplaats, atoomkelder (wat is er gebeurd in Katendrecht tijdens het bombardement van Rotterdam in 1940?)
- opvanghuis voor vrouwen: letterlijk een schuilplaats voor het geweld van een partner (is er op Katendrecht ook zoiets?)
- man met blinddoek: door je ogen te sluiten voor de buitenwereld je afsluiten, je kop in het zand steken
- wrak van een ontplofte auto: de schijnveiligheid van de auto
- vrouw in boerka: de sexuele schuilplaats
- je achter iemands rug verschuilen
- tienerkamer: de schuilplaats voor de puber, behoefte aan een eigen plek
- torenflat met identieke woningen: verschuilen in de anonimiteit, geen sociale controle, verdwijnen in de massa (kon vroeger niet in Katendrecht, nu wel?)
- hutje van Jaycee Lee: schuilplaats of gevangenis
- bushokje: letterlijke schuilplaats in de open vlakte
- legertank: je verschuilen in een wapen, de aanval is je verdediging
- schuilen in de armen van een ander
- de soldaat zoekt dekking op het slagveld: schuilplaats wordt zijn sterfplaats

verstoppertje

In het kader van mijn onderzoek, googlede ik op de combinatie 'katendrecht'en 'schuilplaats'. Het eerste resultaat was een artikel uit het AD uit 2008. Als je het hebt over een reputatie, dan is dit toch wel een zeer uitgesproken citaat:

Want wat komt er van je terecht als je in het criminele leven van je oudere broer wordt gezogen, die op 12-jarige leeftijd een roofoverval pleegt en twee jaar later bij een groepsverkrachting is betrokken? Welkom in het hart van Katendrecht. De goedkope huurwoningen in het buurtje vormen het afvoerputje van de Maasstad. Een man die werd verdacht van een moord op een kind woont er. Zeker twee gevluchte, vermoedelijke moordenaars vonden er eveneens een schuilplaats.In de buurt is wegkijken de meest gepaste levenshouding. ,,Bemoei je met je eigen zaken, geldt hier. Dat is veiliger,’’ zegt een man die een paar deuren verwijderd van de criminele broers woont.

Kinderen van 12, die zouden toch nog lekker op straat moeten spelen . Verstoppertje en zo. Een schuilplaats zoeken tussen de huizen, achter schuurtjes en in tuinen. Daar is Katendrecht zeker heel geschikt voor.

schuilplaats katendrecht

De nieuwe opdracht gaat dus over de wijk Katendrecht. De derdejaars deeltijd studenten van AKV/St. Joost hebben al sinds een jaar of 5 Katendrecht als project op locatie gedaan. Op die manier wil men 10 jaar lang een beeld geven van deze wijk, die snel in ontwikkeling is. Katendrecht is allesbehalve een saaie burgerwijk. Een rijke historie die maar liefst 800 jaar terug gaat. En een reputatie als ruige buurt. Die is er gekomen toen in de eerste decennia van de 20e eeuw het karakter van de havens werd bepaald door overslag van kolen en erts aan de kaden. Dit maakte het leefklimaat in de wijk niet erg aangenaam. Dat werd nog eens versterkt doordat bewust probleemgevallen onder de havenarbeiders in Katendrecht werden geplaatst. Uit onderzoek van 1904 komt Katendrecht naar voren als een boevennest. Onterecht kreeg het een slechte naam door de havenarbeiders met hun onregelmatige bestaan en door de dames van lichte zeden en de vele chinezen die er woonden. Die waren er in 1914 door de havenbaronnen vanuit Londen overgebracht als stakingbrekers.
In de 2e wereldoorlog was het Duitse soldaten verboden om op Katendrecht te komen. Vanwege de vele prostituees vreesde de legerleiding dat de soldaten hier geslachtsziekten en dus 'onzuiverheid' van het Duitse ras zouden oplopen. Tot 1970 was Katendrecht een waar schiereiland van plezier. Pas toen de bordeelhouders en souteneurs het groots gingen aanpakken (121 bordelen in 1972) ontstond overlast waartegen de bewoners in opstand kwamen. De gemeente ging in de periode daarna over tot stadsvernieuwing en overlastgevende prostitutie werd verwijderd. De prostitutie is inmiddels volledig verdwenen en er is een groot aantal nieuwbouwwoningen gebouwd.
Terug naar de opdracht voor het project. Van ons wordt verwacht dat we een vertelling maken over Katendrecht in de vorm van een reeks beelden. Uitgangspunt voor de vertelling is een zelf gekozen thema, zoals afscheid, weemoed, handel, hoop, herkomst. De sporen van het verleden en van de ambitie van de gemeente om van de wijk een gewilde woonomgeving te maken, zijn vandaag nog duidelijk aanwezig in de straten van Katendrecht.
Het thema waarvoor ik gekozen heb is schuilplaats, als plaats om te beschermen en te verbergen. Uit de historie van de wijk zijn diverse elementen te halen binnen dit thema: een plaats om anoniem op hoerenbezoek te gaan, een plaats waar criminelen zich verstoppen in de bonte mensenmassa, een vrijplaats voor mensen met lak aan burgelijkheid. Maar ook een plaats met een hele hechte bewonersgroep.
Met dit in mijn achterhoofd heb ik afgelopen zaterdag met mijn compact camera inventariserende foto's gemaakt. Een eerste aanzet, om later verder uit te diepen.

mourenx

Deze fotoserie is mijn interpretatie van het conflict tussen stad en platteland. Tijdens mijn vakantie in het Zuid Frankrijk, aan de voet van de Pyreneeën, kwam ik toevallig door het plaatsje Mourenx. Het weidse heuvellandschap wordt plotseling en ruw verstoord door heuse torenflats. Eind jaren 50 werd in deze streek een gasbel gevonden. Mourenx was een gehucht met zo'n 200 inwoners. Op korte termijn rezen in het dal diverse grote industriegebieden uit de grond. Om huisvesting te bieden aan de 10.000 arbeiders die hier tewerk gesteld werden, ontstond het huidige Mourenx. De fantasieloze, maar efficiënte bouw van de jaren 60. Met deze serie wil ik de verbazing overbrengen die mij overviel bij het binnenrijden van Mourenx. De serie bestaat uit 7 foto's, in de volgorde van naderen, de stad binnenrijden en weer vertrekken, terug het platteland in.

even bijpraten

Sinds een week ben ik weer terug van vakantie. Ik heb nog geen tijd gehad om mijn blog bij te werken. Maar er valt weer het nodige te vertellen. Op de eerste plaats natuurlijk de vakantie. Die was heel erg goed en stond de de eerste 2 weken nog in het teken van de fotografie. De eerste week in Bordeaux ben ik verder op zoeke gegaan naar beelden van ruimte in de stad. Die heb ik wel een paar gevonden, maar ik was nog niet echt razend enthousiast. De 2e week zaten we in de buurt van Pau, aan de voet van de Franse Pyreneëen. Hartstikke platteland. Het toeval (voor wie daar in gelooft) wilde, dat vlak bij het gehucht waar wij bivakkeerden een klein stadje was, compleet met flats, dat zich als verdwaald ineens uit het glooiende landschap omhoog richtte. Een bizar maar fascinerend contrast. En zo vond ik dus mijn definitieve conflict tussen de stad en het platteland. Het resultaat volgt. Net als de beoordeling ervan trouwens.
Verder is het nieuwe schooljaar inmiddels begonnen. Ik miste door mijn vakantie de eerste introweek. Jammer, maar ik moest maanden terug al boeken, rekening houdend met de vakanties van mijn eigen collega's, de collega's van mijn vriendin en ook nog de familie met wie wij de laatste week doorgebracht hebben. En met mijn schoolrooster dus ook. Leuk puzzeltje, maar het stukje van de laatste week paste niet helemaal.
De nieuwe opdracht gaat over Katendrecht, een Rotterdamse wijk met een roemrucht verleden. Zaterdag hebben we ons eerste gezamelijke bezoek gebracht aan de wijk, om live een indruk op te doen en om de eerste ruwe plannen te toetsen. De opdracht zal ik verderop uitgebreid beschrijven.