vakantieportretten

Een weekje Normandië met een groep van 15 personen. Dat levert ook foto's op. Maar daar zal ik jullie niet mee vermoeien. Even geen flamenco en duende. Maar wel heb ik geleerd dat er 2 soorten mensen zijn: de ene wil wel op de foto en de andere niet. Mooi meegenomen, zo'n wijze les.

verder onderzoek

Na 2 avonden lessen bijgewoond te hebben bij 2 verschillende scholen, was het spannend om een optreden mee te maken als fotograaf. De docente uit Eindhoven had me uitgenodigd. Een optreden met een danseres (de docente zelf), een gitarist en een zangeres tijdens een personeelsbijeenkomst van een locale bank in een theater in Bladel. Dat is de setting. Vooraf in de kleedkamer kreeg ik gratis een privéconcert tijdens de warming up. De zangeres bleek een Spaanse met een geweldige stem: krachtig en doorleefd. Prachtig om te ervaren dat je met een paar klanken direct een massa emotie kan neerzetten.

Het optreden zelf was een typisch geval van parels voor de zwijnen. Het bank-publiek had er blijkbaar al een lange dag op zitten, met veel luisteren. Want daar hadden ze helemaal geen zin meer in. De zaal was ingericht met praattafels en de meesten stonden na enkele minuten met hun rug naar het podium, waar 3 geweldige artiesten hun passie toonden. Want dat was voor de bankiers het thema van deze dag: passie. Die was in ieder geval volledig afwezig bij het publiek.

Ik heb hierdoor wel redelijk ongenegeerd kunnen fotograferen. Niet geflitst en op ISO 1600. Met het grootste diafragma van 2.8. En dan nog eens één stop onderbelicht. Om zo uit te komen op een sluitertijd van 1/60. Technisch behelpen, dus. Maar wel weer iets verder gekomen in mijn onderzoek. Het verschil met de lessen is groot: deze artiesten beheersen de techniek en houden zich bezig met het overbrengen van de emotie.

onderzoek

Het was druk de afgelopen dagen: maandag en dinsdag heb ik 's avonds twee flamenco-avonden bezocht. Maandag een les in Houthalen (B) en dinsdag een optreden tijdens een bedrijfsfeest in Bladel (NL). Dit maakt allemaal deel uit van mijn onderzoek. Zaterdag heb ik uiteengezet wat mijn plan is met de opdracht.

Ik wil dus de duende in de lage landen weergeven. Maar hoe ga ik dat doen? Het idee dat ik heb voor het uiteindelijke resultaat, zijn foto's gemaakt in een dagelijkse situatie. Ze lijken echt, uit het leven geplukt. Maar omdat bij deze opdracht ook gevraagd wordt om de grens tussen werkelijkheid en enscenering te verkennen, wil ik de foto's ensceneren. Ik wil beelden maken van een vrouw (of meer) die in een gewone situatie, op straat, een pose aannneemt, die doet denken aan de duende van flamenco. Maar zonder dat je direct ziet dat het gespeeld is. Geen eenvoudige opdracht, daar ben ik mezelf van bewust.

Mijn plan van aanpak is als volgt. Eerst wil ik flamenco-optredens en -lessen bezoeken, om de bewegingen en de emoties te observeren en te begrijpen. En ook om te bekijken hoe ik dit met foto (en video) interessant kan vastleggen. Daarna maak ik de stap naar de uiteindelijke beelden in de straat bijvoorbeeld. Van groot belang daarbij is ook de keuze van de elementen in de foto's: de locatie, de kleding, een of meer personen in de 14 foto's, detail of overzicht. Mijn docent Bart onderstreepte het belang van de keuze van locaties.

Met dit in mijn achterhoofd heb ik de afgelopen 2 avonden vooral gekeken en ook gefotografeerd. Maandag tijdens de les merkte ik weer dat het lastig is om personen te fotograferen die niet rechtstreeks toestemming hebben gegeven, maar via hun docent. Bovendien heb ik die mensen niet eens gesproken om uit te leggen wie ik ben en wat ik wil doen. Ik probeer zo onzichtbaar mogelijk te zijn. Of in ieder geval niet aanwezig. Hier zie je het resultaat. Uitsnedes van de originele beelden en in zwart wit. Omdat ik dat ook in mijn hoofd heb voor mijn eindresultaat. Om een gevoel van tijdloosheid en puurheid te creëren.

eerste les

In het kader van mijn zoektocht naar de duende heb ik afgelopen woensdagavond een flamenco-les bijgewoond in Eindhoven. Ik heb in de afgelopen jaren al vaker flamenco-voorstellingen gezien, dit was de eerste keer dat ik een les bijwoonde. Het was een groep van ongeveer 12 vrouwen, die al enkele jaren ervaring hadden. Het doel van mijn bezoek was om de bewegingen en emoties te zien en te begrijpen, als startpunt voor mijn onderzoek naar de duende in de lage landen. Bovendien wilde ik beoordelen hoe ik interessante beelden zou kunnen maken, die mijn verhaal kunnen ondersteunen.
Ik heb inderdaad beelden gemaakt, maar dat zijn niet meer dan onderzoeks-schetsen. Het gedempte sfeerlicht was niet ideaal, want uiteraard heb ik niet geflitst. Verder werd ik in het begin wat vreemd aangekeken, en zelfs aangesproken, omdat de lerares niet echt gemeld had waarom ik foto’s kwam maken. Na de les heb ik met de groep nog wat gedronken en uitgelegd waar ik mee bezig ben. Dat maakt het in ieder geval voor de volgende keer als ik terugga een stuk makkelijker. Ik hoop dan ook dat ik interessantere beelden kan schieten, meer details en gezichten.

Ik heb voor komende maandag een afspraak staan bij een Belgische flamenco-les. En dinsdag ga ik foto’s maken tijdens een kort optreden in een theater in Bladel. Op die manier wil ik mijn onderzoek en ervaringen verder uitbreiden. Ik sprak woensdag na de les een van de leerlingen. Zij heeft al 10 jaar les en ze vertelde me dat ze gegrepen is door flamenco, ook omdat ze weet dat ze het nooit zal leren. Het is inderdaad een heel moeilijke discipline, daar ben ik na een les wel achter.

comprende?

Na het zien van deze beelden moet je toch wel begrijpen wat ik bedoel.

http://www.youtube.com/watch?v=OwUrzTvTL9w

duende in de lage landen

Het verder onderzoek naar mijn uitdaging/vraagstelling/verhaal heeft gisteren tijdens de bespreking het volgende opgeleverd: Ik ga op zoek naar de duende in de lage landen.
Duende, de muzikale extase en de lichamelijke effecten daarvan, is het doel van ware flamenco. Het ontstaan ligt in Spanje, meer bijzonder bij de zigeuners. Bestaat er een groter contrast met Nederlanders met een doorsnee burgerlijk bestaan? Passie en extraversie tegenover ingetogenheid en rationaliteit. Toch leeft flamenco in Nederland. De vraag is, of dit slechts het niveau bereikt van de folkloristische uiterlijke vertoning, geïmiteerd van de costa's. Of bestaat hier ook de flamenco met als ultieme doel de duende?
Dat ga ik onderzoeken. Door af te spreken met een flamenco-docent of -vereniging. Het verhaal wat ik ga vertellen moet een context hebben. Warmbloedige flamenco in een noordeuropese omgeving. Meer dan alleen een blonde danseres die ik vond op internet?

kippevel

In het boek van Ivo Michiels staan prachtige anekdotes, maar ook teksten van gedichten die gezongen worden door flamenco-zangers.

Serían las cuatro de la mañana
mi madre a mí me encontró
y me dijo: hijo mío de entrañas
y la carita a mi me limpío

Het moet vier uur in de ochtend zijn geweest
Toen mijn moeder me vond
En ze zei me: Zoonlief toch...
En ze maakte mijn aangezicht schoon

(Bulería)

sevillana

El confesor me ha dicho
que no la quiera
y yo le digo: Padre
si usted la viera...
Es tan bonita
que sólo con mirarla
las penas quita.

De biechtvader zei me
dat ik niet van haar moest houden
en ik antwoordde hem: Vader
als je eens zou zien...
Ze is zo mooi
dat enkel naar haar kijken
al de pijnen verdrijft.

alberto garcía alix

In mijn onderzoek naar flamenco heb ook gezocht naar Spaanse fotografen. Een van de bekendste van dit moment is Alberto García Alix. Maker van veel autobiografisch werk. Heftige, maar intieme portretten. Veel van zijn geportreteerden zijn letterlijk getekend. Met tattoos, net als hijzelf. Ik zie wel verbanden met flamenco: Lijden, passie, de gitanos die zich niet laten vangen in een burgerlijk bestaan. Hun begrenzing wordt gevormd door hun eigen huid en de horizon.

extase

Wat is de echte flamenco? Daar ben ik naar op zoek. Want uit het boek van Ivo Michiels heb ik in ieder geval al wel een paar belangrijke zaken opgepikt. Over de zang, cante jondo, schrijft hij: Die is er niet om te behagen, maar om het hart voor even te verscheuren en daarna volmaakter te herstellen. Verder zegt hij dat zonder duende de flamenco slechts een zinloze uiterlijkheid is, zoals de levenloze cocon van een insect.

Wat is dan die duende? De beheksing die uitgaat van echte flamenco. Het begrip wijst op de muzikale extase en de lichamelijke gevolgen ervan, zoals kippevel en tranen. Letterlijk betekent duende 'elf' of 'nimf'. Bijgelovige zigeuners zien de duende als een rondzwervende geest die betovering verwekt. Duende is de essentie en het uiteindelijke doel van flamenco.

Meer dan een eeuw leeft de zuivere flamenco verborgen in een ondergronds circuit. Daarnaast is er de officiële theatrale variant, die opgesmukt is met elementen uit de Spaanse operette, de Zarzuela en het balet Español en die meestal een beroep doet op folkloristische kledij en andere blikvangers.

Via internet ben ik op zoek gegaan. Naar een groep, waar ik foto's kan maken. En video. Het liefst wil ik dat dit zo veel mogelijk aansluit bij de oorspronkelijke flamenco. Dus waarschijnlijk niet de plaatselijke balletjuf uit een Brabants dorp die een paar moeders leert flamenco-stampen. Of misschien juist wel? In eerste instantie ga ik kijken of ik via een Spaanse vereniging in België of Nederland in contact kan komen met enigzins oorspronkelijke flamenco. Want voor de pure flamenco moet ik naar een achterbuurt in Granada. Dat heb ik inmiddels van Ivo Michiels begrepen. Voor mij is het een uitdaging om te kijken of ik verder inzicht kan kijgen in die duende. En om dan van daaruit te zoeken naar de aanwezigheid daarvan in de lage landen. in welke vorm dan ook.

Veel bestaande foto's over flamenco op internet hebben een hoog operette-gehalte, zoals hierboven beschreven. Ik heb gezocht naar een foto van Maria Juncal, die recht doet aan de passie die ik zag in haar voorstelling. Maar ik mis toch de opperste concentratie, de stuurse blik en het van zweet gutsende lichaam. En dan aan het einde van de voorstelling die stralende glimlach.

passie

Ik heb een keuze gemaakt voor de nieuwe opdracht. Mijn verhaal van lichamelijk genot gaat over flamenco. Wie ooit een voorstelling heeft gezien, hoeft geen uitleg waarom. Ik had al een paar onderwerpen die ik verder wilde gaan onderzoeken, maar afgelopen vrijdag hadden we via ons abonnement op de schouwburg Eindhoven kaartjes voor een flamenco-voorstelling van Maria Juncal. Ieder jaar nemen we in ons keuze-abonnement flamenco op. Iedere keer weer een prachtige ervaring. Zo ook afgelopen vrijdag. Mooi (maar geen toeval) dat we nu net deze voorstelling geboekt hadden. Nu wist ik het zeker: dit wordt het.
Ik had vandaag een vrije dag en heb in de bibliotheek een boek gevonden van Ivo Michiels. Hij studeerde kunstgeschiedenis en werkte aan taltijke projecten rond de Spaanse cultuur. Hij werd gefascineerd door de sterke emoties in de flamenco van de gitanos van Almería en Jerez. Hij schreef het boek Duende, een bericht over Andalucía, flamenco en zigeuners.
Na het lezen van dit boek, hoop ik meer te weten over de Duende: een kracht die uitstijgt boven de redelijke kennis, recht naar de wereld van de geesten. Zoals Michiels schrijft: "Flamenco is niet alleen de naam van de zang, muziek en dans die hun oorsprong vonden in Andalucía. Het is ook een manier om tegen het leven aan te kijken, een geestesgesteldheid. Flamenco heeft niet de intentie om mooi te zijn of enig esthetisch doel na te streven. Het doel is 'beheksing'. Ver boven de grenzen van het verstand. De kracht daartoe lijkt van hogerhand te komen."

love diary

In De Standaard van afgelopen zaterdag stond een artikel over 2 jonge fotografen. Madi Ju en Patrick 'Pat Pat' Tsai leerden elkaar kennen via internet. Patrick groeide op in Californië, maar was een paar jaar eerder naar Taiwan verhuisd. Madi, geboren in de Chinese stad Wuhan, had in Shanghai haar eigen online magazine. Na maanden chatten spraken ze af in Macau en ze werden terstond verliefd. Ze lieten alles achter en trokken samen op avontuur naar Nepal, Tibet en de industriestad Guangzhou. Hun relatie was passioneel maar moeilijk. Ze maakten eindeloos veel foto's, vooral van zichzelf. Hun Flikr-pagina My Little Dead Dick was zeer druk bezocht. Ze waren net geselecteerd voor het fotografiefestival in het Zuidfranse Hyères, toen hun relatie na 2 jaar eindigde. Op hun beide websites kun je de foto's zien van hun liefdesreis. Zeer lichamelijk en speels. In het kader van het thema lichamelijk genot zeker de moeite waard.

http://www.madiju.com/love_diary.htm
http://www.hellopatpat.com/mldd_e.html

beelden van genot

Als huiswerk voor de afgelopen week, had ieder de opdracht om voor zichzelf 20 beelden van lichamelijk genot te verzamelen. Uit de fotografie, maar ook uit de schilderkunst, film en beeldende kunst. Zaterdag liet iedere student in een presentatie zijn beelden zien. De termen orgasme, bevrediging, strelen, klaarkomen waren niet van de lucht in de presentaties, maar lang niet bij iedereen.
Mijn selectie zie je hieronder. Omdat ik vrij associatief te werk ben gegaan en daarbij stuitte op een aantal iconen uit de kunstgeschiedenis, dacht ik dat er wel veel overlap zou zijn met andere klasgenoten. Maar dat was zeker niet zo. Dat kwam ook omdat een aantal van ons al geselecteerd had op een bepaald thema. Dat heb ik niet gedaan. Bij het doorbladeren van foto- en kunstboeken, koos ik voor beelden die voor mij een sterke uiting van lichamelijk genot betekenen. Lichamelijk genot in een bepaalde context.
Hier komen ze. Aan jou om de juiste naam bij het juiste plaatje te zetten. Rodin: genot van de kracht van het lichaam, Klimt: genot als een erotische droom, Hable con ella (Almodovar): genot van het weer kunnen dansen, Elliott Erwitt: de aanstaande moeder voelt haar buik, Lost in translation (Sofia Coppola): het eindelijk weer vinden van rust, Winogrand: genot van een striptease, Raimond Wouda: genieten van je niet perfecte lichaam, Manet: de vrijheid van het naakte badende lichaam, Matador (Almodovar): moord als hoogtepunt tijdens een vrijpartij, Emmy Andriesse: het krachtige gezonde lichaam in naakte vrijheid, Picasso: genot en angst vermengen elkaar in een droom, House of the flying daggers (Zhang Yimou): genot van aanraking van de blinde, Eric Fischl: de voyeur en de exhibitioniste, Carolee Schneemann: bizar genot van een performance met bloed en visafval, Amélie (J.P. Jeunet): het kinderlijk genot van ontdekken.

lichamelijk genot

Dat is de titel van de opdracht voor de 2e periode van dit jaar. Lichamelijk genot. Een ruim begrip, maar wel een die de fantasie prikkelt. Omdat ik het afgelopen weekend weg was, kon ik niet aanwezig zijn bij de aftrap op zaterdag. Vandaag ontving ik de omschrijving van de nieuwe opdracht. En natuurlijk gaat het dan direct malen, daarboven.
Mijn eerste associaties: de kick van extreme sporten, zoals triatlon of Russen die in ijswater duiken, maar ook totale ontspanning bij meditatie, wellness, het 2e chakra. Maar ook de ramadan die lichamelijk genot ontzegt tussen zonsopkomst en zonsondergang. Of wat dacht je van een nachtelijke autorit, die veel te lang duurt, omdat je doodmoe bent, zo moe dat je steeds weer wegdommelt, tot je grote schrik, je realiseert je dat je onverantwoord bezig bent, maar je kan het niet tegenhouden. En dan kom je thuis en stap je in je bed. Dat is ook lichamelijk genot.
Voorlopig genoeg stof tot nadenken.
Enne, het gaat natuurlijk ook gewoon over sex.

over verleiden en weerstaan

Het is wat stil op mijn blog, maar dat betekent zeker niet dat het stil is op mijn fotografie-front. Afgelopen zaterdag begon alweer het 2e blok van het jaar. Niet direct met een nieuwe opdracht (die krijgen we komende zaterdag pas te horen) maar met een workshop. Samen met de 1e jaars deeltijd fotografie. Totaal een flinke groep van een man of 40. De opdracht werd uitgelegd door de quizmasters van de dag, Bas en Mels. "Geef jouw visie op het begrip verleiding weer in een enkele foto of een video-shot van maximaal 30 seconden." En dan hoefde je niet persé te denken aan de letterlijke betekenis van de spanning tussen mensen, maar het kan ook gaan over een voorwerp, vorm of structuur die verleidt. Een ruime benadering van het thema dus. Het strijdtoneel: het academiegebouw en -terrein. Zaterdag was open dag, dus er was (vreemd) volk zat over de vloer.

We kregen een uur om de beelden te maken en vervolgens een half uur om de keuze op de pc te zetten. Da's heel weinig tijd. De term speed-daten werd als vergelijking gebruikt. Ik koos voor video (voor die van Juul, om precies te zijn, waarvoor dank!). En omdat de batterij opgeladen moest worden, had ik even tijd om te brainstormen. Uiteraard (voor mij althans) vertrok ik bij het erotische spanningsveld tussen personen. Van daaruit verder, alle richtingen uit. Maar uiteindelijk koos ik toch voor de eerste inval. Zeker voor een korte en snelle opdracht als deze.

Gewapend met een videocamera met opgeladen batterij ging ik op jacht. Al na 5 meter trof ik de roos: een meisje met knalrode pumps. Voor mij het ultieme cliché van verleiding. Het shot was snel gemaakt, dicht ingezoomd en beeldvullend. Daarna maakte ik nog een paar andere shots van andere onschuldige slachtoffers. Maar die haalden het niet bij mijn eerste vondst. In de montage heb ik met hulp van Daniel de beelden vertraagd. De verleiding lag er nu wel heel dik bovenop.

Helaas heb ik geen stills van deze beelden. Misschien later. Maar daarom nu even ter illustratie een algemeen plaatje van Google.

In de groep werden 's middags alle beelden besproken. Geweldig om te zien wat ieder in zo'n korte tijd maakt van dezelfde opdracht. En ook mooi om te zien wat het verschil is tussen de 1e en 2e jaars: een compliment voor de 2e jaars, omdat je ziet wat een ontwikkeling wij al hebben doorgemaakt. Maar ook een hart onder de riem van de 1e jaars, omdat zij zien waar zij volgend jaar staan (als ze tenminste braaf hun best doen...). Ben heel benieuwd naar de nieuwe opdracht. Volgens Bart, een van de docenten, wordt het fun!

de kop is eraf

Zaterdag was de eerste beoordeling van het 2e jaar. Ik was heel blij met de 7,5 en 8 die ik kreeg. Boven verwachting. Leuk om goed te scoren, zeker na de moeizame afronding van het 4e blok van het 2e jaar. Maar belangrijker is wat ik geleerd heb.

Goed gedaan/gegaan: De voorbereiding van de keuze van het onderwerp, waardoor ik niet halverwege moest switchen, de tijd die ik er in gestoken heb, de wekelijkse voortgang en feedback waar ik iets me kon doen. Ook over mijn technische resultaten ben ik tevreden.

Wat kon beter: een standpunt innemen en tot uiting brengen in de beelden. Nog iets meer tijd nemen voor de presentatie; de middelste serie kon achteraf gezien beter verbeeld worden.

Ik realiseer me wel dat ik veel te danken heb aan de medewerking die ik kreeg van het stadhuis. Ach ja, hoe zat dat ook al weer met toeval? De vuilbak in!

stadhuiswerk af

Komende zaterdag moet het af zijn: het resultaat van de eerste opdracht van het 2e jaar. De route die ik met mijn onderwerp, het stadhuis van Lommel, heb ingezet is redelijk voorspoedig gegaan. Met de foto's die er nu liggen, ben ik best tevreden. Ook al merk ik dat het tijd wordt om weer eens met iets anders aan de slag te gaan. Ik heb die beelden inmiddels zo vaak voorbij zien komen op mijn pc en de printjes beginnen ezelsoren te krijgen. Ik ben toe aan iets nieuws en het mag best wat spannender worden dan ambtenaren in een stadhuis.

Tijd voor een afronding dus. Ik heb afgelopen zaterdag van Bas geen schokkende tips of opmerkingen gekregen. Deze week geen nieuwe beelden meer, maar selecteren en een keuze maken van de opzet van de presentatie. Dat heb ik inmiddels achter de rug. De opdracht bestaat uit 3 delen: 100x100, 10x10 en 1x1 meter. Die hang ik op in 3 rijen, van boven naar beneden: de omgeving, van binnen het gebouw gefotografeerd, meestal weergegeven via reflecties. Daarna de middenlaag, bestaande uit foto's van de cleane werkplekken, afgewisseld met portretten van de ambtenaren. En ten slotte de vierkante meter: de wachtkamer. Hieronder zie je 3 van de 5 foto's.

De afdrukken zijn morgen klaar en dan is het nog zaak om ze alle 26 op een fatsoenlijke (prachtig woord!) manier aan de muur te krijgen zaterdag. Ik ben wel heel erg benieuwd hoe de presentatie eruit zal zien, ook al weet ik in theorie hoe het zal worden.

het huis krijgt een gezicht

portretten uitgesteld

Afgelopen donderdag had ik gepland om de portretten te gaan maken in het huis van de stad. Maar helaas kreeg ik niet tijdig de toestemming die ik nodig had. Komende donderdag moet het wel gaan lukken.
De bespreking van zaterdag bracht toch weer nieuw licht op mijn project. Ik kreeg de goede suggestie om de schets van de 100x100 meter (de situatieschets, het strijdtoneel) te tonen via de weerspiegeling van de buitenwereld rondom het stadhuis. De 10x10 inzoom zal bestaan uit potretten samen met beelden van binnen. Deze laag toont de ambtenaren, die het instituut vormen maar tegelijkertijd ook individu zijn. En de derde laag, de 1x1 meter wordt waarschijnlijk de burger in de wachtkamer, met het nummertje in de hand.

faillissement van het toeval

Gisteren was de opening van de fototenoonstelling van Michiel Hendryckx waarover ik vorige week schreef. Hoewel er geen officiële opening gepland was, was de fotograaf zelf ook aanwezig, samen met nog 15 genodigden. In het piepkleine museumpje. Ik heb hem een paar minuten gesproken en hij kwam nog speciaal vragen om mijn blog aan hem door te mailen. Het was heel bijzonder om de man te ontmoeten die ik al enkele jaren volg omdat zijn foto's mij erg aanspreken. Ik ben te oud om te spreken over termen als fan of idool en dat zijn ook woorden die hem volgens mij geen plezier doen. Maar voor mij was dit wel een waardevolle ontmoeting op mijn pad van de fotografie.

Ik heb al meer foto's van hem getoond in mijn artikelen op deze blog. Hierbij nog eentje uit zijn boek Het mooiste licht is tegenlicht. Een ontroerend portret van John Massis die in de jaren 80 op tv furore maakte als de sterkste man van Vlaanderen. Hij kon zelfs een trein met zijn tanden voorttrekken. Volgens de begeleidende tekst van de fotograaf is de 'glorie voorbij', toen deze foto gemaakt werd. 'Aan zijn blik zie je dat hij afscheid heeft genomen van het dagdagelijkse. Dat de waanzin zich aan het nestelen is. Let u ook even op die hand. Dat zijn niet de vingers van een krachtpatser of een bruut. Ogen en handen vertellen veel, zo niet alles.'

eat this!

Vorig weekend was ik samen met mijn vriendin en 2 mannekes van 8 jaar in de Gaia Dierenpark in Zuid Limburg. Mooi aangelegd, en met een zeker respect voor de dieren die er opgesloten zitten. Maar volgens mij zijn er weinig die hier gelukkiger zijn dan in de vrije natuur .

Over die grote zilverrug, de leider van de gorilla's twijfelde ik. Hij heeft bij zijn geboorte een middelvinger gebroken en die kan hij sindsdien niet meer buigen. Daarom wijst hij de wereld continu een dikke vinger toe. Toen ik hem bekeek, samen met nog 40 andere bezoekers, hij lekker buiten in het zonnetje, wij achter glas, toen wist ik het niet zo zeker. Ik kreeg de indruk dat hij zich heel erg bewust was van de situatie. Hij leek die uit te buiten en ervan te genieten. Wie is er nou gek?

Mijn twijfel sloeg zelfs om naar zekerheid: hij neemt ons allemaal in de maling. Ik wist het zeker, toen hij zittend voor zijn publiek, achter zich een verse drol in zijn hand scheet. En die vervolgens smakelijk op peuzelde. Eat this, civilized world!

bureaucratia

Zaterdag heb ik onderzoek gedaan naar werkplekken van ambtenaren. Als voorbereiding van de portretten die ik ga maken. Hiervoor ben ik naar Rotterdam gegaan, naar de Kunsthal. Daar was een mooie overzichtstentoonstelling van Alberto Giacometti. Maar dat heeft niets met ambtenaren te maken. En de fotografe Herlinde Koelbl toonde haar project Hair: een bonte verzameling haardrachten (hoofd-, schaam-, oksel-, rug en ander haar) weergegeven in technisch prachtige foto's. Maar ook dat gaat niet over ambtenaren.

De foto's van Jan Banning wel. Bureaucratia heet zijn tentoonstelling. Hij fotografeerde ambtenaren op hun werkplek over de hele wereld. In de Kunsthal waren de foto's gegroepeerd per land: India, China, VS, Liberia, Frankrijk, Bolivia en Jemen. De werkomgeving van die ambtenaren verschilt enorm, maar Banning heeft ze allemaal op een zelfde manier weergegeven. Geduldig zittend achter hun bureau. Sommige Indiase ambtenaren lijken in een pakhuis voor oud papier te werken, een Boliviaanse man zou zo in het kantoor van een lokale autobeunhaas kunnen zitten met de naaktfoto's en pin ups achter hem aan de muur. Het kantoor als exponent van de cultuur van het land.